Cách tiếp cận kỹ thuật, phương pháp luận lập báo cáo giám sát môi trường xã hội dự án do Ngân hàng thế giới tài trợ

09/01/2020 10:18:00 SA
Mục tiêu chung của dịch vụ tư vấn là để hỗ trợ các PPMU, các Ban QLDA (cấp TW, cấp tỉnh) chuẩn bị và giám sát thực hiện các kế hoạch đảm bảo an toàn môi trường xã hội đối với các tiểu dự án được tài trợ nhằm tuân thủ chính sách an toàn môi trường và xã hội của Ngân hàng Thế giới (WB) và theo quy định của Chính phủ Việt Nam. Tùy mỗi dự án và yêu cầu các báo cáo khác nhau mà các tư vấn về chính sách an toàn MT-XH áp dụng ở mức độ và vận dụng khác nhau để đạt các mục tiêu theo yêu cầu của các nhà tài trợ.

CÁCH TIẾP CẬN KỸ THUẬT, PHƯƠNG PHÁP LUẬN LẬP BÁO CÁO GIÁM SÁT MÔI TRƯỜNG XÃ HỘI DỰ ÁN DO NHTG TÀI TRỢ

(Tài liệu tham khảo cho các nhà tư vấn về MT-XH)

 

1. Những yêu cầu về mặt kỹ thuật, công cụ 

Mục tiêu chung của dịch vụ tư vấn là để hỗ trợ các PPMU, các Ban QLDA (cấp TW, cấp tỉnh) chuẩn bị và giám sát thực hiện các kế hoạch đảm bảo an toàn môi trường xã hội đối với các tiểu dự án được tài trợ nhằm tuân thủ chính sách an toàn môi trường và xã hội của NHTG (WB) và theo quy định của Chính phủ Việt Nam.

Các báo cáo mà NHTG yêu cầu về mặt an toàn MT-XH bao gồm: (i) Xây dựng Kế hoạch quản lý môi trường và xã hội (ESMP), Kế hoạch quản lý môi trường (EMP), Quy tắc thực hành môi trường (ECOP) theo quy định của WB và Chính phủ Việt Nam; (ii)  Kế hoạch hành động tái định cư (RAP), Kế hoạch hành động giới (GAP), Chiến lược Môi trường – Xã hội – Sức khỏe – An toàn (ESHS) theo quy định của WB và Chính phủ Việt Nam; (iii) Đánh giá xã hội (Social impact assessment report) (SA) và một số báo cáo khác theo đặc thù dự án khác nhau như Kế hoạch phát triển thôn bản/Kế hoạch phát triển cộng đồng (VDP/COP).

Quy trình lập kế hoạch an toàn MT-XH nói trên sẽ thực hiện thông qua rà soát tại văn phòng, khảo sát thực địa và tham vấn các bên liên quan. Nhóm tư vấn sẽ thu thập tất cả các tài liệu liên quan đến nhiệm vụ này, bao gồm các văn bản luật pháp, chính sách, quy định, lập kế hoạch dự án, thiết kế, thực hiện và báo cáo giám sát, thống kê chính phủ, báo cáo phát triển và tài liệu nghiên cứu học thuật. Công việc thực địa sẽ được thực hiện thông qua sự kết hợp của các công cụ xã hội học và nhân chủng học, như khảo sát bảng hỏi, thảo luận nhóm tập trung, phỏng vấn sâu người cung cấp thông tin,... Phương pháp và công cụ cụ thể được sử dụng cho các nhiệm vụ khác nhau sẽ được thiết kế và chi tiết trong báo cáo khởi đầu. Điều quan trọng là các nỗ lực lập kế hoạch của các nhiệm vụ khác nhau được phối hợp và bổ sung cho nhau.

2. Các phương pháp cụ thể được áp dụng trong việc chuẩn bị các báo cáo ESIA/ESMP và ECOP 

ü   Phương pháp đánh giá nhanh:

Phương pháp đánh giá nhanh (Rapid Assessment Method) do Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ban hành năm 1993. Cơ sở của phương pháp đánh giá nhanh là dựa vào bản chất nguyên liệu, công nghệ, qui luật của các quá trình trong tự nhiên và kinh nghiệm để định mức tải lượng ô nhiễm.

Ở Việt Nam, phương pháp này được giới thiệu và ứng dụng trong nhiều nghiên cứu ESMP, thực hiện tương đối chính xác việc tính thải lượng ô nhiễm trong điều kiện hạn chế về thiết bị đo đạc, phân tích. Trong báo cáo này, các hệ số tải lượng ô nhiễm lấy theo tài liệu hướng dẫn ĐTM của WB (Environmental Assessment Sourcebook, Volume II, Sectoral Guidelines, Environment, World Bank, Washington D.C 8/1991) và Handbook of Emision, Non-Industrial and Industrial source, Netherlands.

Phương pháp đánh giá nhanh được thực hiện tại chương Hiện trạng môi trường nền và được sử dụng tại chương Đánh giá tác động môi trường trong giai đoạn chuẩn bị và thi công xây dựng, chuẩn mị mặt bằng của tất cả các hạng mục công trình thuộc Dự án.

ü   Phương pháp xây dựng ma trận tác động:

Xây dựng mối tương quan giữa ảnh hưởng của từng hoạt động của dự án đến từng vấn đề và từng thành phần của môi trường được thể hiện trên ma trận tác động. Trên cơ sở đó định hướng các nội dung nghiên cứu tác động chi tiết.

Phương pháp ma trận tác động được thực hiện tại chương Phân tích các phương án thay thế cho Dự án và chương Đánh giá tác động môi trường trong cả 3 giai đoạn chuẩn bị, xây dựng và vận hành các công trình nhằm sàng lọc các tác động tích cực, tiêu cực của Dự án.

ü   Phương pháp mô hình hóa môi trường:

Phương pháp này được áp dụng để tính toán và mô phỏng bằng phương trình toán học quá trình lan truyền khí thải, nước thải… phát sinh từ dự án tới môi trường xung quanh…

Phương pháp mô hình hóa môi trường được sử dụng tập trung chủ yếu tại chương Đánh giá tác động môi trường trong tất cả các giai đoạn của Dự án.

ü   Phương pháp so sánh: 

Phương pháp so sánh là đánh giá chất lượng môi trường, chất lượng dòng thải, tải lượng ô nhiễm… trên cơ sở so sánh với các Quy chuẩn, tiêu chuẩn môi trường liên quan, các quy chuẩn của Bộ Y tế cũng như những đề tài nghiên cứu và thực nghiệm có liên quan. 

Phương pháp so sánh được sử dụng ở hầu hết các chương của báo cáo, được sử dụng xuyên suốt toàn bộ báo về việc so sánh việc thi công các hạng mục công trình, so sánh về số liệu môi trường nền với các quy chuẩn, tiêu chuẩn hiện hành; so sánh các kết quả tính toán trong chương đánh giá tác động môi trường, so sánh các biện pháp giảm thiểu, so sánh các phương án thay thế, so sánh các kết quả tham vấn cộng đồng…

ü   Phương pháp nhận dạng: 

Phương pháp này được ứng dụng qua các bước cụ thể sau:

-                     Mô tả hệ thống môi trường.

-                     Xác định các thành phần của dự án ảnh hưởng đến môi trường.

-                     Nhận dạng đầy đủ các dòng thải, các vấn đề môi trường liên quan phục vụ cho công tác đánh giá chi tiết.

Phương pháp nhận dạng được thực hiện tập trung chủ yếu ở chương Đánh giá tác động môi trường. Tuy nhiên, phương pháp này còn được sử dụng ở chương Hiện trạng môi trường nền nhằm xác định các yếu tố tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm, được sử dụng ở chương biện pháp giảm thiểu và chương kế hoạch quản lý môi trường.

üPhương pháp liệt kê: 

Được sử dụng khá phổ biến (từ khi có Cơ quan bảo vệ môi trường quốc gia ra đời ở một số nước - NEPA) và mang lại nhiều kết quả khả quan do có nhiều ưu điểm như trình bày cách tiếp cận rõ ràng, cung cấp tính hệ thống trong suốt quá trình phân tích và đánh giá hệ thống. Bao gồm 2 loại chính:

-   Bảng liệt kê mô tả: Phương pháp này liệt kê các thành phần môi trường cần nghiên cứu cùng với các thông tin về đo đạc, dự đoán, đánh giá.

-   Bảng liệt kê đơn giản: Phương pháp này liệt kê các thành phần môi trường cần nghiên cứu có khả năng bị tác động.

Phương pháp liệt kê cũng được sử dụng ở hầu hết các chương của báo cáo, từ việc liệt kê các hạng mục công trình, liệt kê các số liệu môi trường nền, liệt kê các nguồn, đối tượng, tác động môi trường, liệt kê các biện pháp giảm thiểu, liệt kê các đơn vị liên quan, liệt kê các cuộc tham vấn và kêt quả tham vấn cộng đồng…

         üPhương pháp phân tích hệ thống:

Đây là phương pháp được áp dụng khá phổ biến trong môi trường. Ưu điểm của phương pháp này là đánh giá toàn diện các tác động, rất hữu ích trong việc nhận dạng các tác động và nguồn thải.

Phương pháp này được ứng dụng dựa trên cơ sở xem xét các nguồn thải, nguồn gây tác động, đối tượng bị tác động, các thành phần môi trường… như các phần tử trong một hệ thống có mỗi quan hệ mật thiết với nhau, từ đó, xác định, phân tích và đánh giá các tác động.

Phương pháp phân tích hệ thống được sử dụng tập trung phần lớn tại chương Phân tích các phương án thay thế, đánh giá tác động môi trường và kế hoạch quản lý môi trường xã hội.

   üPhương pháp tham vấn cộng đồng:

Phương pháp này sử dụng trong quá trình phỏng vấn lãnh đạo và nhân dân địa phương tại nơi thực hiện Dự án để thu thập các thông tin cần thiết cho việc lập báo cáo ESMP/ĐTM của dự án. Cụ thể, đơn vị thực hiện sẽ giới thiệu cho họ những lợi ích và những ảnh hưởng tiêu cực có thể xảy ra của dự án đối với môi trường và đời sống của họ. Trên cơ sở đó, tổng hợp những ý kiến phản hồi về dự án và nguyện vọng của người dân địa phương.

Mặt khác, trao đổi, phỏng vấn trực tiếp cán bộ địa phương và người dân về tình hình phát triển KT - XH của địa phương... 

Phương pháp tham vấn cộng đồng được thực hiện ở tất cả các giai đoạn của Dự án như tiền xây dựng, xây dựng và vận hành. Phương pháp này được sử dụng phần lớn tại chương Phổ biến thông tin, tham vấn cộng đồng.

 üPhương pháp kế thừa và tổng hợp, phân tích thông tin, dữ liệu:

Phương pháp này nhằm xác định, đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội ở khu vực thực hiện dự án thông qua các số liệu, thông tin thu thập được từ các nguồn khác nhau như: Niên giám thống kê, báo cáo tình hình kinh tế - xã hội khu vực, hiện trạng môi trường khu vực và các côg trình nghiên cứu có liên quan. 

Đồng thời, kế thừa các nghiên cứu và báo cáo đã có là thực sự cần thiết vì khi đó sẽ kế thừa được các kết quả đã đạt được trước đó, đồng thời, phát triển tiếp những mặt cần hạn chế.

Phương pháp này được sử dụng ở hầu hết các chương của báo cáo, từ việc tổng hợp thông tin từ FS, các cuộc khảo sát thực địa, tham vấn cộng đồng đến việc xử lý thông tin ở về hiện trạng môi trường, các nguồn gây tác động… Ngoài ra, báo cáo kế thừa các công thức tính toán, các phương pháp và các biện pháp từ những báo cáo tương tự hoặc những nghiên cứu tương tự khác.

üPhương pháp khảo sát thực địa: 

Khảo sát hiện trường là điều bắt buộc khi thực hiện lập báo cáo ESMP/ĐTM để xác định hiện trạng khu vực thực hiện Dự án, các đối tượng lân cận có liên quan, khảo sát để chọn lựa vị trí lấy mẫu, khảo sát hiện trạng cấp nước, thoát nước, cấp điện…

Phương pháp này được sử dụng chủ yếu trong giai đoạn tiền xây dựng nhằm xác định các yếu tố gây ô nhiễm, xác định hiện trạng môi trường nền và vị trí nhạy cảm môi trường, các tác động tích lũy từ các dự án khác trên địa bàn khu vực dự án.

üPhương pháp chuyên gia: 

Dựa vào hiểu biết và kinh nghiệm về khoa học môi trường của các chuyên gia đánh giá tác động môi trường của đơn vị tư vấn và các đơn vị nghiên cứu khoa học khác.

Phương pháp chuyên gia được sử dụng ở hầu hết các chương chính của báo cáo như Hiện trạng môi trường nền, phân tích phương án thay thế, đánh giá tác động môi trường, các tác động tích lũy, biện pháp giảm thiểu, kế hoạch quản lý môi trường và tham vấn cộng đồng.

üPhương pháp lấy mẫu và phân tích mẫu trong phòng thí nghiệm: 

Việc lấy mẫu và phân tích các mẫu của các thành phần môi trường (đất, nước, không khí) là không thể thiếu trong việc xác định và đánh giá hiện trạng chất lượng môi trường nền tại khu vực triển khai Dự án. Sau khi khảo sát hiện trường, chương trình lấy mẫu và phân tích mẫu sẽ được lập ra với các nội dung chính như: vị trí lấy mẫu, thông số đo đạc và phân tích, nhân lực, thiết bị và dụng cụ cần thiết, thời gian thực hiện, kế hoạch bảo quản mẫu, kế hoạch phân tích… 

3. Phương pháp thực hiện lập báo cáo SA, GAP, RAP, VDP/COP:

üThu thập, nghiên cứu tài liệu thứ cấp: 

Tư vấn sẽ nghiên cứu, tham khảo, tổng hợp các tài liệu dự án như: RPF,  Sổ tay Vận hành Dự án (POM), Biên bản ghi nhớ của Đoàn công tác NHTG; báo cáo tiến độ thực hiện hàng tháng, hàng quý, hàng năm của QBLDA và các đơn vị liên quan; và báo cáo về khiếu nại và giải quyết khiếu nại. Qua đó, Tư vấn có thể thu thập tất cả các thông tin cần thiết về các kỹ thuật theo lý thuyết và thực tiễn, do đó kết quả giám sát và đánh giá sẽ mô tả khách quan các hoạt động liên quan của dự án. 

üPhương pháp định lượng - khảo sát hộ gia đình bằng bảng hỏi: 

Khảo sát bằng bảng hỏi với 20-30% hộ bị ảnh hưởng nhẹ và 100% hộ bị ảnh hưởng nặng, tái định cư và hộ dễ bị tổn thương để thu thập thông tin về kinh tế xã hội ban đầu; và Tư vấn cũng sẽ sử dụng mẫu bảng hỏi này để điều tra, lập báo cáo cuối cùng. Thông tin thu thập được từ qua bảng hỏi sẽ góp phần đánh giá tình hình hộ gia đình sau khi thực hiện RAP.  

üPhương pháp định tính: 

(a)   tiến hành phỏng vấn sâu với các hộ gia đình bị ảnh hưởng bởi dự án và các cán bộ chính quyền phường/xã, cán bộ thực hiện RAP; 

(b)  thảo luận nhóm tập trung và các cuộc họp cộng đồng. Phương pháp này giúp thu thập đầy đủ thông tin về việc thực hiện RAP/EMDP, chiến lược giới.      

üPhương pháp thực địa: 

Tư vấn sẽ sử dụng phương pháp giám sát thực địa nhằm tìm hiểu hiện trạng công trình. Tư vấn sẽ kết hợp với việc phỏng vấn các bên liên quan ngay tại thực địa.  

Tư vấn sẽ sử dụng kết hợp các phương pháp định tính và định lượng để phục vụ cho việc lập báo cáo SA, GAP, RAP, VDP/COP.

4. Các phương pháp giám sát nội bộ về môi trường xã hội

Ngoài các phương pháp nêu trên, với một số nhiệm vụ liên quan đến giám sát nội bộ về môi trường và xã hội sẽ được áp dụng thêm các phương pháp riêng như trình bày dưới đây:

üPhương pháp giám sát môi trường

Ngoài các phương pháp chung, để thực hiện các hoạt động giám sát và đánh giá trong các hoạt động giảm thiểu tác động của dự án đến môi trường, các phương pháp sau được đề xuất để thực hiện nhiệm vụ này, gồm:

üPhương pháp quan sát

Nhóm chuyên gia sẽ sử dụng phương pháp quan sát nhằm tìm hiểu các sự thực hiện các biện pháp giảm thiểu tuân thủ theo ESMP và sự tuân thủ của các đơn vị thực hiện dự án. Tư vấn sẽ kết hợp cả phương pháp quan sát có cấu trúc và phương pháp quan sát tham gia. Nghĩa là việc quan sát sẽ được thực hiện với tất cả các hợp phần đang được thực hiện của một tiểu dự án và kết hợp với việc phỏng vấn các bên liên quan ngay tại thực địa. Biểu mẫu giám sát thực hiện ESMP sẽ được xây dựng giúp các tư vấn xây dựng giám sát và đánh giá định kỳ (Biểu mẫu này sẽ được cung cấp trong giai đoạn báo cáo khởi đầu của Tư vấn).

      üPhương pháp phân tích hoá lý

Phương pháp phân tích hóa lý được thực hiện trong phòng thí nghiệm, do các kỹ thuật viên phân tích trực tiếp tiến hành theo các tiêu chuẩn đã nêu cho các chỉ số chính xác về môi trường trong từng giai đoạn cụ thể.

üPhương pháp chuyên gia

Kinh nghiệm thực tế của chuyên gia sẽ được áp dụng để giám sát quá trình thực địa và trong quá trình xử lý số liệu, tổng hợp kết quả quan trắc, giám sát vấn đề an toàn môi trường – xã hội của các tiểu dự án;

+ Phỏng vấn cán bộ phụ trách môi trường xã hội của Ban QLDA

+ Phỏng vấn cán bộ phụ trách môi trường của CSC

+ Phỏng vấn những người chịu trách nhiệm thực thi kế hoạch quản lý môi trường của các nhà thầu và những cán bộ quản lý của các nhà thầu;

+ Phương pháp này cũng sẽ được sử dụng đối với những chỉ tiêu cần tiến hành giám sát của dự án trong các vấn đề xã hội, thực thi các biện pháp giảm thiểu các tác động môi trường đối với cộng đồng của nhà thầu.

üPhương pháp giám sát có sự tham gia của cộng đồng

Đây là phương pháp giám sát dựa vào cộng đồng. Việc giám sát sẽ được thực hiện thông qua phỏng vấn bằng bảng hỏi đối với cộng đồng (không chỉ bao gồm các hộ bị ảnh hưởng bởi việc thu hồi đất). Thảo luận nhóm đối với Ban giám sát cộng đồng của các thôn, xã tham gia dự án và phỏng vấn sâu đối với những người cung cấp thông tin chính và những cán bộ có trách nhiệm trong lĩnh vực quản lý môi trường tại các cấp, chịu trách nhiệm thực hiện việc giám sát, kiểm tra theo luật định. Phiếu phản ánh thông tin của cộng đồng được xây dựng  phục vụ mục đích thu nhận ý kiến của cộng đồng.

üPhương pháp giám sát tác động của dòng lao động 

Nghiên cứu tài liệu thứ cấp: Thu thập các thông tin liên quan đến lao động (số lượng, quê quán, nơi ăn ở…) bao gồm số lượng lao động từ các địa phương khác tới làm việc tại khu vực dự án. Thu thập các thông tin từ chính quyền địa phương về việc khai báo tạm trú và việc tuân thủ các quy định về an toàn môi trường và xã hội của lực lượng lao động của nhà thầu.

Phương pháp giám sát thực địa: Giám sát tại thực địa sẽ được sử dụng để giám sát dòng lao động. Việc giám sát tại thực địa sẽ xác định các yếu tố liên quan đến dòng lao động bao gồm những xung đột phát sinh xảy ra từ nhu cầu về nguồn lực, cơ sở hạ tầng, dịch vụ, sự gia tăng của các hành vi phạm tội (sử dụng ma túy, mại dâm, buôn lậu, những hoạt động băng đảng), gia tăng bạo lực liên quan đến giới (quấy rối tình dục, xâm hại trẻ em, gia tăng các bệnh truyền nhiễm, bệnh lây lan qua đường tình dục); Việc gia tăng lượng rác và nước thải sinh hoạt - được xử lý hợp lý không? Việc hình thành các lán trại cho công nhân có được đảm bảo không gây ảnh hưởng tới điều kiện tự nhiên và môi trường sống của người dân tại khu vực dự án không?

Phỏng vấn trực tiếp bằng bảng hỏi: Xây dựng biểu mẫu theo dõi dòng lao động, phối hợp với tư vấn giám sát và nhà thầu thực hiện việc giám sát dòng lao động tại các công trình trong dự án. Phỏng vấn người dân, cán bộ về các thông tin liên quan đến dòng lao động, sự tuân thủ các quy định về an toàn môi trường xã hội của lực lượng lao động của nhà thầu trong quá trình thi công các công trình tại địa phương.

Phương pháp chuyên gia: Đánh giá sự tham gia của các tổ chức địa phương, nhà thầu trong các chương trình nâng cao nhận thức của cộng đồng và chương trình chống tệ nạn buôn bán người, các bệnh HIV/AIDS, chống xâm hại tình dục, các bệnh lây lan qua đường tình dục, chăm sóc sức khỏe sinh sản. Giám sát việc thực hiện nâng cao nhận thức và phòng chống HIV/AIDS trong các hợp đồng ký kết giữa nhà thầu và tư vấn giám sát; Xem xét và đánh giá liệu có nạn buôn bán phụ nữ và trẻ em, quấy rối tình dục trong quá trình xây dựng, thực hiện dự án; Kiểm tra và giám sát thực hiện các điều khoản trong hợp đồng xây lắp (sức khỏe và an toàn lao động, đảm bảo bình đẳng giới và tránh phân biệt giới tính, ngăn chặn sử dụng lao động trẻ em).

üPhương pháp lưu trữ tài liệu

Các thông tin, các tài liệu liên quan trong quá trình thực hiện dự án sẽ phân tích, phân loại và lưu giữ theo hướng có thể cập nhật thường xuyên và tạo điều kiện thuận lợi cho các chuyên gia tư vấn có thể truy cập phục vụ việc phân tích và xử lý số liệu. Giải pháp đề xuất là:

-      Đối với các dữ liệu về tiến độ thực hiện dự án: Các lưu trữ trên phần mềm Quản lý dự án, excel sẽ được sử dụng;

-      Đối với các số liệu về xã hội: sử dụng phần mềm SPSS (phần mềm lưu trữ và xử lý số liệu được sử dụng rộng rãi tại Việt Nam).

-      Đối với các số liệu về môi trường: Kết quả giám sát đánh giá sẽ được biên tập và lưu trữ trên phần mềm excel, autocad hoặc dạng ảnh để phục vụ cho quá trình giám sát đánh giá cũng như hỗ trợ quản lý dự án.

üPhương pháp quan trắc môi trường

Với các hoạt động giám sát môi trường, các chỉ tiêu môi trường cần phải được quan trắc định kỳ làm cơ sở để so sánh, đánh giá sự tác động đến môi trường trong mỗi giai đoạn của dự án. Các chỉ tiêu này được đánh giá trong các môi trường gồm: môi trường nước mặt và môi trường không khí. Việc quan trắc môi trường đối với dự án sẽ được thực hiện với các thông số đo đạc liên quan đến: (i) chất lượng nước mặt; (ii) Không khí (bao gồm cả khói, khí thải từ các phương tiện thi công); (iii) bùn thải. 

Đơn vị tư vấn sẽ kết hợp với một đơn vị quan trắc và phân tích mẫu có đầy đủ chứng chỉ Villas và Vimcert theo quy định hiện hành để thực hiện quan trắc và phân tích mẫu môi trường định kỳ. Nội dung và phương pháp quan trắc các thông số sẽ được đề cập trong các phụ lục kèm theo.

5. Phương pháp giám sát an toàn xã hội (RAP/GAP…)

Trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ giám sát độc lập, tư vấn đề xuất các phương pháp thực hiện sau: 

üThu thập, nghiên cứu tài liệu thứ cấp: 

Tư vấn sẽ nghiên cứu, tham khảo, tổng hợp các tài liệu dự án như: Kế hoạch Hành động Tái định cư (RAP), Kế hoạch hành động Giới (GAP) Sổ tay Vận hành Dự án (POM), Biên bản ghi nhớ của Đoàn công tác NHTG; báo cáo tiến độ thực hiện RAP hàng tháng, hàng quý, hàng năm của Ban QLDA và các đơn vị liên quan; và báo cáo về khiếu nại và giải quyết khiếu nại. Qua đó, Tư vấn có thể thu thập tất cả các thông tin cần thiết về các kỹ thuật theo lý thuyết và thực tiễn, do đó kết quả giám sát và đánh giá sẽ mô tả khách quan các hoạt động liên quan của dự án. Đơn vị tư vấn sẽ duy trì một cơ sở dữ liệu về thông tin giám sát tái định cư. Cơ sở dữ liệu này sẽ chứa đựng kết quả giám sát, các hộ được giám sát và được cập nhật dựa trên thông tin thu thập trong các vòng số liệu tiếp theo. Các cơ quan thực hiện có thể tiếp cận đến tất cả cơ sở dữ liệu được biên soạn.

Ngoài ra, đơn vị Tư vấn cũng sẽ kiểm tra tại văn phòng PPMU và các tổ chức thực hiện bồi thường…, về tiến độ chung thực hiện công tác thu hồi đất, bố trí vốn đối ứng cho công tác GPMB, quản lý dữ liệu, lưu trữ hồ sơ kiểm kê, khảo sát giá bồi thường, tính toán quyền lợi, xác nhận chi trả bồi thường, các tồn tại/vướng mắc (nếu có). 

üPhỏng vấn sâu/ Thảo luận nhóm tập trung

Phương pháp định tính: (a) tiến hành phỏng vấn sâu với các hộ gia đình bị ảnh hưởng bởi dự án (đặc biệt liên quan đến các hộ ảnh hưởng nặng, di dời, nhôm dễ bị tổn thương và các hộ đang có các kiến nghị cần giải quyết…) và các cán bộ tham gia thực hiện RAP; (b) thảo luận nhóm tập trung và các cuộc họp cộng đồng. Phương pháp này giúp thu thập đầy đủ thông tin về việc thực hiện RAP; (c) Thảo luận nhóm với ban quản lý dự án: Các báo cáo giám sát sẽ được thảo luận trong các cuộc họp giữa các cơ quan giám sát độc lập và Ban QLDA. Các cuộc họp này được tổ chức ngay sau khi tư vấn giám sát tái định cư trình báo cáo. Những hoạt động tiếp theo sẽ được tiến hành dựa trên những khó khăn và các vấn đề được trình bày trong báo cáo của các cuộc thảo giữa các bên. 

Tư vấn sẽ sử dụng kết hợp các phương pháp định tính và định lượng để theo dõi và đánh giá việc thực hiện các hoạt động tái định cư, rủi ro về nguồn lao động, an toàn cộng đồng, an toàn lao động và hiệu suất của hệ thống giải quyết khiếu nại.  

üPhân tích, đánh giá và nhận định

Tư vấn giám sát độc lập tái định cư sẽ đánh giá việc thực hiện RAP dựa trên các chỉ báo/tiêu chí cơ bản. Tư vấn sẽ cung cấp một đánh giá tổng quát tình hình thực hiện tái định cư, các mặt thành công, thất bại và những vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện GAP/RAP. Tư vấn cũng nêu rõ những kiến nghị cụ thể để giải quyết những vấn đề phát sinh, cải thiện hiệu quả và chức năng hoạt động tái định cư. Báo cáo đánh giá bổ sung sẽ đánh giá được mục tiêu chính sách tái định cư có đạt được hay không và các biện pháp hỗ trợ các hộ gia đình để phục hồi cuộc sống một cách đầy đủ.

6. Kết luận

Các phương pháp, cách tiếp cận nêu trên thường được sử dụng để lập các tài liệu, báo cáo liên quan đến chính sách an toàn môi trường – xã hội của các dự án do NGTG tài trợ, bao gồm: (i) Xây dựng Kế hoạch quản lý môi trường và xã hội (ESMP), Kế hoạch quản lý môi trường (EMP), Quy tắc thực hành môi trường (ECOP) theo quy định của WB và Chính phủ Việt Nam; (ii)  Kế hoạch hành động tái định cư (RAP), Kế hoạch hành động giới (GAP), Chiến lược Môi trường – Xã hội – Sức khỏe – An toàn (ESHS) theo quy định của WB và Chính phủ Việt Nam; (iii) Đánh giá xã hội (Social impact assessment report) (SA) và một số báo cáo khác theo đặc thù dự án khác nhau như VDP/COP, theo yêu cầu của WB và tùy thuộc vào tình hình thực tế triển khai dự án mà nhà tài trợ yêu cầu. Tùy mỗi báo cáo mà các tư vấn về chính sách an toàn MT-XH áp dụng ở mức độ và vận dụng khác nhau để đạt các mục tiêu theo yêu cầu của các nhà tài trợ.

 

Tài liệu tham khảo

1-     Hướng dẫn của NHTG về Môi trường, Sức khỏe và An toàn; và Hướng dẫn trong ngành công nghiệp

2-     Tiêu chuẩn Hoạt động Môi trường và Xã hội (tổ chức IFC)

3-     Environmental Assessment Sourcebook, Volume II, Sectoral Guidelines, Environment, World Bank, Washington D.C 8/1991

4-     Một số khung chính sách an toàn môi trường – xã hội của các dự án đã triển khai ở Việt Nam do NHTG tài trợ trong những năm gần đây.

Các tin khác

123